Evaluatiestelsel

De Strategische Evaluatieagenda (SEA) heeft als doel de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid te verbeteren door ervoor te zorgen dat de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar is. De SEA biedt per ministerie een overzicht van de belangrijkste beleidsthema's, een korte toelichting op de inzichtbehoefte per thema en een passende agendering van ex ante, ex durante en ex post evaluaties. De SEA's worden jaarlijks opgesteld als onderdeel van de begrotingen en bevatten ook de agentschapsdoorlichtingen en doorlichtingen van zelfstandige bestuursorganen. Sinds begrotingsjaar 2024 is de SEA volledig ingevoerd en sinds 2022 onderdeel van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE); jaarlijks worden meer dan 300 evaluaties uitgevoerd.
Het sluitstuk van elk SEA-thema is de Periodieke Rapportage (PR) (voorheen ook wel beleidsdoorlichtingen), die elke 4–7 jaar een totaalbeeld geeft van de bereikte doeltreffendheid, doelmatigheid en de voorwaarden hiervoor. De PR is een syntheseonderzoek dat voortbouwt op de evaluaties uitgevoerd tijdens de looptijd van het SEA-thema, en vervangt de eerdere beleidsdoorlichtingen. De PR wordt per thema vooruitgepland om aan te sluiten bij belangrijke beslismomenten; een jaar vooraf wordt de Kamer geïnformeerd over het plan van aanpak, en de afgeronde PR wordt, inclusief kabinetsreactie en oordeel van een onafhankelijke expert, met de Kamer gedeeld. Jaarlijks sturen departementen met Verantwoordingsdag een brief naar de Kamer met de opvolging van de aanbevelingen en conclusies van de Periodieke rapportage. Zo legt de PR verantwoording af aan burger en Kamer en vormt zij de basis voor verdere beleidsverbetering.

Het Beleidskompas is de centrale werkwijze voor het maken van beleid bij de Rijksoverheid en vervangt het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK). Zodra je aan de slag gaat met een maatschappelijk opgave, herziening van bestaand beleid of een nieuw beleidsdossier start je met het Beleidskompas. Het Beleidskompas biedt een verbeterde structuur met vijf stappen om beleid te ontwikkelen. Het Beleidskompas biedt bij elke stap ook praktische handreikingen, best practices en wijst op contactpersonen die kunnen helpen.

Een Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse (MKBA) brengt de maatschappelijke kosten en baten (de directe en indirecte effecten) van een beleidsvoorstel in kaart. De kosten en baten zijn zoveel mogelijk in euro’s uitgedrukt. Dus ook zaken die geen direct prijskaartje hebben, zoals geluidsoverlast, een mooi uitzicht of je veilig voelen. Op deze manier worden beleidseffecten van verschillende opties onderling vergelijkbaar, zodat een afgewogen beslissing kan worden genomen over de vraag welke beleidsvariant de voorkeur geniet. Een MKBA is een Rijksbreed instrument dat meestal voorafgaand aan de besluitvorming over beleid of projecten wordt toegepast, als onderdeel van de beleidsvoorbereiding. Een MKBA is onderdeel van het Beleidskompas.

De Publieke Waarde Scan (PWS) richt zich op de vraag of de overheid er alles aan doet om de kans op doeltreffend en doelmatig beleid zo groot mogelijk te maken. Een PWS geeft beleidsmakers inzicht in het verbeterpotentieel binnen bestaande beleidsmatige en budgettaire kaders van een aangewezen beleidsthema. Met de PWS-systematiek wordt door vier geijkte lenzen gekeken, te weten: (1) Waardecreatie, (2) Uitvoeringscapaciteit, (3) Draagvlak en legitimiteit en (4) Toekomstbestendigheid. Twee voorbeelden van PWS'en betreffen de PWS Circulaire economie (IenW) en de Verklaring omtrent het gedrag (VOG; JenV).

Een Periodieke Rapportage vormt het sluitstuk van een beleidsthema op de Strategische Evaluatie Agenda (SEA). Een Periodieke Rapportage (PR) geeft elke 4 – 7 jaar voor ieder SEA-thema een totaalbeeld van de bereikte doeltreffendheid, doelmatigheid en de voorwaarden hiervoor. Een PR is een syntheseonderzoek dat voortbouwt op uitkomsten van evaluaties die tijdens de 4- tot 7-jarige looptijd van een SEA-thema zijn uitgevoerd. De PR is daarmee een belangrijk instrument om het benodigde overzicht te verkrijgen om de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid te verbeteren. De Periodieke Rapportages vervangen de eerdere beleidsdoorlichtingen.
Een Periodieke Rapportage wordt per SEA-thema voor 4-7 jaar vooruit gepland, om aan te sluiten bij belangrijke beslismomenten (vb. herziening/verlenging regeling). Een jaar voorafgaand aan de PR wordt de Kamer geïnformeerd over het plan van aanpak. De afgeronde PR wordt, inclusief Kabinetsreactie en oordeel van een onafhankelijke expert, gedeeld met de Kamer. Daarmee verantwoordt de PR de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid aan de burger en Kamer en vormt de voedingsbodem om het beleid verder te verbeteren.